چيزى كه در اينجا اضافه دارد اين است كه گروهى از مؤمنان نيز در اين عبادت شبانه ، پيامبر ص را همراهى مىكردند ( به عنوان يك حكم استحبابى و يا احتمالا يك حكم وجوبى زيرا شرائط آغاز اسلام ايجاب مىكرد كه آنها با تلاوت قرآن كه مشتمل بر انواع درسهاى عقيدتى و عملى و اخلاقى است و همچنين عبادات شبانه خود را بسازند و آماده تبليغ اسلام و دفاع از آن گردند ) .
ولى به گونه اى كه از بعضى روايات استفاده مىشود جمعى از مسلمانان در نگهداشتن حساب « ثلث » و « نصف » و « دو ثلث » گرفتار اشكال و دردسر مىشدند ( چرا كه وسيله سنجش زمان در آن عصر وجود نداشت ) و به همين جهت ناچار احتياط مىكردند ، و اين امر سبب مىشد كه گاه تمام شب را بيدار بمانند ، و مشغول عبادت باشند ، تا آنجا كه پاهاى آنها به خاطر قيام شبانه ورم كرد ! لذا خداوند اين حكم را بر آنها تخفيف داد و فرمود : « او مىداند كه شما نمىتوانيد مقدار مزبور را دقيقا اندازه گيرى كنيد ، به همين جهت شما را بخشيد ، اكنون آن مقدارى كه از قرآن براى شما ميسر است تلاوت كنيد » ( * ( عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوه فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ) * ) .
« لن تحصوه » از ماده « احصاء » به معنى شماره كردن است ، يعنى شما نمىتوانيد دقيقا وقت شب را از نظر مقدار دو ثلث و نصف و يك ثلث تعيين كنيد ، و به زحمت مىافتيد .
بعضى نيز گفتهاند منظور اين است كه شما نمىتوانيد بر اين كار در تمام ايام سال مداومت كنيد .
حتى امروز هم كه با وسائلى مىتوان به موقع از خواب بيدار شد تعيين دقيق اين مقادير ، در تمام طول سال ، مخصوصا با تفاوت مستمر شب و روز ، كار آسانى نيست .
جمله « * ( فَتابَ عَلَيْكُمْ ) * » را غالب مفسران به معنى « تخفيف اين تكليف » ذكر
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 193
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٩٣