زنجيرهايى كه بر دست و پا و گردن مىنهند انسان را از حركت باز مىدارد و ناتوان مىسازد ، اين واژه در معنى « زنجير » به كار رفته است ، آرى در برابر آزادى بى قيد و شرط و تنعمى كه در اين دنيا داشتند بهره آنها در آنجا اسارت است و آتش ! و باز مىافزايد : « و غذايى گلوگير و عذابى دردناك » ( * ( وَطَعاماً ذا غُصَّةٍ وَعَذاباً أَلِيماً ) * ) .
غذايى بر عكس غذاهاى چرب و شيرين دنياى آنها كه به راحتى از گلو فرو مىرفت و گوارا بود ، و زندگى دردناك در برابر آسايش بى حساب اين مغروران خود خواه و مستكبر در اين جهان .
با اينكه غذاى خشن و گلوگير خود عذابى است اليم ، بعد از آن عذاب اليم را جداگانه ذكر مىكند ، و اين نشان مىدهد ابعاد عذاب اليم آخرت از نظر شدت و عظمت بر هيچكس جز خدا معلوم نيست ، و لذا در حديثى مىخوانيم كه روزى يكى از مسلمانان اين آيه را تلاوت مىكرد ، و پيامبر ص استماع مىفرمود : ناگهان شخص مزبور صيحه اى زد و مدهوش شد ( 1 ) .
و در حديث ديگرى آمده است كه خود پيامبر ص اين آيه را تلاوت مىفرمود و چنين حالى به او دست داد ( 2 ) .
چگونه اين غذاى گلوگيرى نباشد ؟ در حالى كه در آيه 6 سوره غاشيه مىخوانيم لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ : « آنها غذايى جز از خارهاى جانگداز ندارند » .
و نيز در آيه 43 و 44 سوره دخان مىخوانيم : إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الأَثِيمِ :
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 380 .
( 2 ) « روح المعانى » جلد 29 صفحه 107 .