تعبير به « * ( رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ) * » ( خداوند مشرق و مغرب ) اشاره به حاكميت و ربوبيت او بر تمام جهان هستى است ، همانگونه كه در تعبيرات روزمره مىگوئيم : فلان كس شرق و غرب زمين را در سيطره خود قرار داد ، يعنى تمام روى زمين را ، نه فقط نقطه مشرق و مغرب .
« هجر جميل » ( دورى و جدايى شايسته ) همانگونه كه اشاره كرديم به معنى هجران توأم با دلسوزى و دعوت و تبليغ به سوى حق است ، كه يكى از روشهاى تربيتى در مقطعهاى خاصى محسوب مىشود ، و هرگز منافات با مساله « جهاد » در مقطعهاى ديگر ندارد كه هر كدام جايى و هر نكته مقامى دارد ، و به تعبير ديگر اين دورى ، بى اعتنايى نيست ، بلكه خود نوعى اعتنا است و به هر حال اينكه بعضى حكم آيه فوق را منسوخ با آيات جهاد دانستهاند صحيح نيست .
مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » در ذيل آيه مىگويد : و فى هذا دلالة على وجوب الصبر على الاذى ، لمن يدعو الى الذين و المعاشرة باحسن الاخلاق و استعمال الرفق ليكونوا اقرب الى الاجابة : « اين آيه دلالت مىكند كه مبلغين اسلام ، و دعوت كنندگان به سوى قرآن ، بايد در مقابل ناملائمات شكيبايى پيشه كنند ، و با حسن خلق ، و مدارا ، با مردم معاشرت نمايند ، تا سخنان آنها زودتر پذيرفته شود » ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 379 .