همه كارها به خدا فرا مىرسد ، خداوندى كه مشرق و مغرب عالم ، يعنى مجموعه جهان هستى در زير سيطره حكومت و ربوبيت او قرار دارد ، و تنها معبود شايسته پرستش او است ، اين تعبير در حقيقت به منزله دليلى است براى موضوع توكل بر خدا ، چگونه انسان بر او توكل نكند ، و كار خويش را به او نسپارد ، در حالى كه در پهنه جهان هستى غير از او حاكم و فرمانروا و منعم و مربى و معبود نيست .
و بالآخره در چهارمين و پنجمين دستور مىفرمايد : « در برابر آنچه دشمنان مىگويند صابر و شكيبا باش ، و از آنها دورى كن ، اما دورى شايسته و جميل » ( * ( وَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا ) * ) .
و به اين ترتيب در اينجا مقام « صبر » و « هجران » فرا مىرسد ، چرا كه در مسير دعوت به سوى حق ، بدگويى دشمنان ، و ايذاء و آزار آنان ، فراوان است ، و اگر باغبان بخواهد گلى را بچيند بايد در برابر زبان خار صبر و تحمل داشته باشد .
بعلاوه گاهى در اينجا بى اعتنايى و دورى لازم است ، تا هم از شرشان در امان بماند ، و هم درسى از اين طريق به آنان بدهد ، ولى اين هجران و دورى نبايد به معنى قطع برنامههاى تربيتى ، و تبليغ و دعوت به سوى خدا باشد .
به اين ترتيب آيات فوق نسخه جامع و كاملى به پيامبر اسلام ص و تمام كسانى كه در خط او گام بر مىدارند مىدهد كه از عبادات شبانه و نيايش پروردگار در سحرگاهان ، مدد بگيرند ، و سپس اين نهال را با آب ياد خدا و اخلاص و توكل و صبر و هجران جميل ، آبيارى كنند ، چه نسخه جامع و جالبى ؟ !
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 180
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٨٠