فقال : قول اللَّه : يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ ) *
: « اگر آيه اى در قرآن مجيد نبود من از آنچه در گذشته اتفاق افتاده ، و حوادثى كه تا روز قيامت اتفاق مىافتد ، خبر مىدادم ، كسى عرض كرد كدام آيه ؟ فرمود : خداوند مىفرمايد يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ : « خدا هر چيزى را بخواهد محو مىكند ، و هر چيزى را بخواهد ثابت مىدارد و ام الكتاب ( لوح محفوظ ) نزد او است » ( 1 ) تقسيم بندى علوم مطابق اين جمع بر اساس حتمى بودن و نبودن آن است و در جمع سابق بر اساس مقدار معلومات است ( دقت كنيد ) 4 - راه ديگر اينكه خداوند بالفعل از همه اسرار غيب آگاه است ، ولى انبياء و اولياء ممكن است بالفعل بسيارى از اسرار غيب را ندانند ، اما هنگامى كه اراده كنند خداوند به آنها تعليم مىدهد ، و البته اين اراده نيز با اذن و رضاى خدا انجام مىگيرد .
بنا بر اين جمع ، آيات و رواياتى كه مىگويد آنها نمىدانند اشاره به ندانستن فعلى است و آنها كه مىگويد مىدانند اشاره به امكان دانستن آن است .
اين درست به آن مىماند كه كسى نامه اى را به انسان بدهد كه به ديگرى برساند ، در اينجا مىتوان گفت : او از محتواى نامه اطلاعى ندارد ، و در عين حال مىتواند نامه را باز كند و با خبر شود گاه صاحب نامه اجازه مطالعه را به او داده ، در اين صورت مىتوان او را از يك نظر عالم به محتواى نامه دانست ، و گاه به او اجازه نداده است .
شاهد اين جمع رواياتى است كه در كتاب كافى در بابى تحت عنوان ان الأئمة اذا شاؤا ان يعلموا علموا : « امامان هر گاه بخواهند چيزى را بدانند به آنها تعليم داده مىشود » ، از جمله در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم :
اذا اراد
هامش
( 1 ) « نور الثقلين » جلد 2 صفحه 512 ( حديث 160 ) .