اين تعبير ممكن است اشاره به مقام شفاعت آنها براى اولين و آخرين باشد ، البته شفاعت در مورد كسانى كه لايق شفاعتند ، و به هر حال گسترش مفهوم « عرش » را نشان مىدهد .
البته اگر حاملان هشتگانه عرش هشت گروه باشند ، ممكن است گروه هايى از فرشتگان و گروهى از انبياء و اولياء عهده دار اين مهم گردند ، و به اين ترتيب بخشى از تدبير نظام آن روز را فرشتگان بر عهده دارند ، و بخشى را انبياء ، اما همه به فرمان خدا است .
در اينكه ضمير در « * ( فَوْقَهُمْ ) * » ( بر فراز آنها ) به « انسانها » برمىگردد يا به « فرشتگان » احتمالات متعددى داده شده ، و چون در جمله قبل از آن سخن از فرشتگان است ظاهر اين است كه به آنها برمىگردد ، و به اين ترتيب فرشتگان گرداگرد جهان را فرا مىگيرند و بر بالاى آنها ( بالا از نظر مقام ) هشت فرشته حاملان عرش خدايند .
اين احتمال نيز وجود دارد كه حاملان عرش خدا افرادى برتر و بالاتر از فرشتگانند ، و در اين صورت با حديث گذشته كه حاملان عرش خدا را هشت نفر از انبياء و اولياء مىشمرد تطبيق مىكند .
بدون شك حوادث مربوط به قيامت ، تا چه رسد به مسائل مربوط به حاملان عرش در آن روز ، چيزى نيست كه به طور دقيق براى ما كه ساكنان اين جهان محدود و تاريك هستيم روشن باشد ، آنچه مىگوئيم شبحى است كه از دور در پرتو آيات الهى مىبينيم ، و گرنه حقيقت آن را بايد رفت و تماشا كرد ! ( 1 ) .
هامش
( 1 ) در باره معانى « عرش » از نظر « لغت » و « قرآن مجيد » كرارا در تفسير نمونه بحث كردهايم از جمله در جلد 6 صفحه 204 ( ذيل آيه 54 سوره اعراف ) .