فرمان حقند .
سپس مىفرمايد : « و در آن روز هشت فرشته فوق آنها عرش پروردگارت را حمل مىكنند » ( * ( وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ ) * ) .
اين حاملان عرش گرچه صريحا در اين آيه تعيين نشدهاند كه از فرشتگانند يا غير آنها ولى ظاهر تعبيرات مجموع آيه نشان مىدهد كه آنها از فرشتگانند ، ولى مشخص نيست كه آيا هشت فرشتهاند يا هشت گروه كوچك يا بزرگ .
البته آنچه در روايات اسلامى آمده است كه حاملان عرش هم اكنون چهار نفر ( يا چهار گروه ) هستند اما در قيامت دو برابر مىشوند ، چنان كه در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام ص مىخوانيم
انهم اليوم اربعة فاذا كان يوم القيامة ايدهم باربعة آخرين ، فيكونون ثمانية
: « آنها امروز چهار نفرند ، و روز قيامت آنها را با چهار نفر ديگر تقويت مىكند و هشت نفر مىشوند » ( 1 ) .
ولى « عرش » چيست ؟ و اين فرشتگان كيانند ؟ مسلما منظور از « عرش » يك تخت سلطنتى جسمانى نيست ، بلكه همانگونه كه در سابق در تفسير كلمه عرش گفتهايم به معنى « مجموعه جهان هستى » است كه عرش حكومت خدا است ، و به وسيله فرشتگان كه مجرى فرمان خدا هستند تدبير مىشود .
و جالب اينكه در روايتى آمده است كه « حاملان هشتگانه عرش خدا در قيامت چهار نفر از اولين ، و چهار نفر از آخرين هستند ، اما چهار نفر از اولين » نوح « و » ابراهيم « و » موسى « و » عيسى « مىباشند ، و چهار نفر از آخرين محمد ص و » على « و » حسن « و » حسين « ع هستند » ! ( 2 ) .
هامش
( 1 ) تفسير « على بن ابراهيم » جلد 2 صفحه 384 .
( 2 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 346 .