تفسير : آن روز مىخواهند سجده كنند اما قادر نيستند
در تعقيب آيات گذشته كه مشركان و مجرمان را در برابر يك بازپرسى كوبنده قرار مىداد ، در آيات مورد بحث گوشه اى از سرنوشت آنها را در قيامت نشان مىدهد تا روشن شود اين گروه خودخواه و پر ادعا در آن روز چقدر ذليل و خوارند ؟
مىفرمايد : « به خاطر بياوريد روزى را كه از شدت ترس و وحشت ساقها برهنه مىشود ، و آنها را دعوت به سجده مىكنند اما قادر بر آن نيستند » ( * ( يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلا يَسْتَطِيعُونَ ) * ) ( 1 ) .
جمله « * ( يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ ) * » ( ساقها برهنه مىشود ) به گفته جمعى از مفسرين كنايه از شدت هول و وحشت و وخامت كار است ، زيرا در ميان عرب معمول بوده هنگامى كه در برابر كار مشكلى قرار مىگرفت دامن را به كمر مىزد و ساق پاها برهنه مىكرد ، لذا مىخوانيم هنگامى كه از « ابن عباس » مفسر معروف از تفسير اين آيه سؤال كردند گفت : هر گاه چيزى از قرآن بر شما مخفى شد به تعبيرات عرب در اشعار مراجعه كنيد ، آيا نشنيدهايد كه شاعر مىگويد :
و قامت الحرب بنا على ساق : « جنگ ما را بر ساق پا نگهداشت » كنايه از شدت بحران جنگ است .
بعضى نيز گفتهاند « ساق » به معنى اصل و اساس چيزى است ، مانند ساقه درخت ، بنا بر اين « * ( يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ ) * » يعنى در آن روز ريشههاى هر چيز
هامش
( 1 ) « يوم » ظرف است و متعلق به محذوفى است ، و در تقدير اذكروا يوم . . .
مىباشد ، بعضى نيز احتمال دادهاند كه متعلق به « فلياتوا » در آيه قبل باشد ، ولى اين معنى بعيد به نظر مىرسد .