و راستى چنين است چرا كه پيروزيهاى نظامى اگر از ناحيه فرهنگ نيرومندى تضمين نگردد هرگز پايدار نخواهد بود ، مغولها در تاريخ ايران بزرگترين پيروزى را كسب كردند ولى چون ملت بىفرهنگى بودند به زودى در فرهنگ اسلام و ايران حل شدند و مسير خود را تغيير دادند .
گرچه اين بحث بسيار دامنه دار است ولى براى اينكه از روش تفسيرى خارج نشويم سخن را با حديث بسيار پرمعنايى از پيغمبر اسلام ص در اين زمينه پايان مىدهيم :
ثلاث تخرق الحجب ، و تنتهى الى ما بين يدى اللَّه :
صرير اقلام العلماء ، و وطى اقدام المجاهدين ، و صوت مغازل المحصنات
: « سه صدا است كه حجابها را پاره مىكند و به پيشگاه با عظمت خدا مىرسد : صداى گردش قلمهاى دانشمندان به هنگام نوشتن ، و صداى قدمهاى مجاهدان در ميدان جهاد ، و صداى چرخ نخريسى زنان پاكدامن » ! ( 1 ) البته تمام آنچه گفته شد در باره قلمهايى است كه در مسير حق و عدالت ، و در صراط مستقيم ، گردش مىكند ، اما قلمهاى مسموم و گمراه كننده بزرگترين بلا ، و عظيمترين خطر براى جوامع انسانى محسوب مىشود .
2 - نمونه اى از اخلاق پيامبر ( ص )
پيروزى پيامبر اسلام ص هر چند با تاييد و امداد الهى بود ، ولى عوامل زيادى از نظر ظاهر داشت كه يكى از مهمترين آنها جاذبه اخلاقى پيامبر ص بود . آن چنان صفات عالى انسانى و مكارم اخلاق در او جمع بود كه دشمنان سرسخت را تحت تاثير قرار مىداد ، و به تسليم وادار مىكرد ، و دوستان را سخت مجذوب
هامش
( 1 ) « الشهاب فى الحكم و الاداب » صفحه 22 .