« بيان دو گونه است : بيان زبان ، و بيان قلم ، بيان زبان با گذشت زمان كهنه مىشود و از بين مىرود ، ولى بيان قلمها تا ابد باقى است » ! ( 1 ) و نيز گفتهاند : ( ان قوام امور الدين و الدنيا بشيئين القلم و السيف و السيف تحت القلم : « پايه امور دين و دنيا بر دو چيز است : « قلم » و « شمشير » و شمشير زير پوشش قلم قرار دارد » ! ( 2 ) همين معنى را بعضى از شعراى عرب چنين به نظم آورده :
كذا قضى اللَّه للاقلام مذ بريت
ان السيوف لها مذ ارهفت خدم !
« خداوند اين گونه براى قلم از آن روز كه تراشيده شد مقدر كرده است كه شمشيرهاى تيز خدمتگزار آن باشند » ! ( اين تعبير اشاره لطيفى است به تراشيدن قلم به وسيله چاقو و قرار گرفتن تيغهاى تيز در خدمت قلم از آغاز كار ) . ( 3 )
شاعر ديگرى با استناد به آيات مورد بحث در اين زمينه مىگويد :
اذا اقسم الأبطال يوما بسيفهم
و عدوه مما يجلب المجد و الكرم
كفى قلم الكتاب فخرا و رفعة
مدى الدهر ان اللَّه اقسم بالقلم !
« آن روز كه جنگجويان قهرمان به شمشيرهاى خود سوگند ياد كنند .
و آن را اسباب بزرگى و افتخار بشمرند .
براى قلم نويسندگان همين افتخار و سربلندى در تمام دوران جهان بس كه خداوند سوگند به قلم ياد كرده است ( و نه به شمشير ) » ( 4 ) .
هامش
( 1 و 2 و 3 ) تفسير « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 332 .
( 4 ) « روح البيان » جلد 10 صفحه 102 .