در بعضى از روايات آمده است كه (
ان اول ما خلق اللَّه القلم
) « نخستين چيزى را كه خدا آفريد قلم بود » .
اين حديث را محدثان شيعه از امام صادق ع نقل كردهاند ( 1 ) و در كتب اهل سنت به عنوان يك خبر معروف نيز آمده است ( 2 ) .
و در حديث ديگرى آمده است : ( اول ما خلق اللَّه تعالى جوهرة ) « نخستين چيزى را كه خدا آفريد گوهرى بود » ( 3 ) و در بعضى از اخبار نيز آمده است : ( ان اول ما خلق اللَّه العقل ) « نخستين چيزى را كه خدا آفريد عقل و خرد بود » ( 4 ) .
توجه به پيوند ويژه اى كه در ميان « گوهر » و « قلم » و « عقل » است مفهوم « اول بودن » همه آنها را روشن مىكند .
در ذيل حديثى كه در بالا از امام صادق ع نقل كرديم آمده است كه خداوند بعد از آفرينش قلم به او فرمود : بنويس ! و او آنچه را بوده و خواهد بود تا روز قيامت نوشت ! گرچه قلم در اين روايت اشاره به قلم تقدير و قضا و قدر است ، ولى هر چه هست نقش قلم را در سرنوشت بشر و مقدرات او روشن مىسازد .
پيشوايان اسلام در احاديث متعددى به ياران خود تاكيد مىكردند كه به حافظه خود قناعت نكنند ، و احاديث اسلامى و علوم الهى را به رشته تحرير درآورند ، و براى آيندگان به يادگار بگذارند ( 5 ) .
بعضى از دانشمندان گفتهاند : البيان بيانان : بيان اللسان ، و بيان البنان و بيان اللسان تدرسه الاعوام ، و بيان الاقلام باق على مر الايام !
هامش
( 1 ) « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 389 حديث 9 .
( 2 و 3 و 4 ) تفسير « فخر رازى » جلد 30 صفحه 78 .
( 5 ) « وسائل الشيعه » جلد 18 صفحه 56 ( حديث 14 و 16 و 17 و 18 و 19 و 20 ) .