ظاهرا موضوع كوچكى است : يك قطعه نى ، و يا چيزى شبيه به آن ، و كمى ماده سياه رنگ ، و سپس سطورى كه بر صفحه كاغذ ناچيز رقم زده مىشود .
اما در واقع اين همان چيزى است كه سرچشمه پيدايش تمام تمدنهاى انسانى ، و پيشرفت و تكامل علوم ، و بيدارى انديشهها و افكار ، و شكل گرفتن مذهبها ، و سرچشمه هدايت و آگاهى بشر است ، تا آنجا كه دوران زندگى بشر را به دو دوران تقسيم مىكند « دوران تاريخ » و « دوران قبل از تاريخ » ، دوران تاريخ بشر از زمانى شروع مىشود كه خط اختراع شد ، و انسان توانست ماجراى زندگى خود را بر صفحات نقش كند ، و يا به تعبير ديگر دورانى است كه انسان دست به قلم گرديد ، و از او « * ( ما يَسْطُرُونَ ) * » يادگار ماند .
عظمت اين سوگند هنگامى آشكارتر مىشود كه توجه داشته باشيم آن روزى كه اين آيات نازل گشت ، نويسنده و ارباب قلمى در آن محيط وجود نداشت ، و اگر كسانى مختصر سواد خواندن و نوشتن را داشتند تعداد آنها در كل سرزمين مكه كه مركز عبادى و سياسى و اقتصادى حجاز بود به بيست نفر نمىرسيد ، آرى سوگند به قلم ياد كردن در چنين محيطى عظمت خاصى دارد .
و جالب اينكه : در نخستين آياتى كه در « جبل النور » و غار « حرا » بر قلب پاك پيامبر ص نازل شد نيز به مقام والاى قلم اشاره شده ، آنجا كه مىفرمايد :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ - خَلَقَ الإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ - اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ - الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ - عَلَّمَ الإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ :
« بخوان به نام پروردگارت كه مخلوقات را آفريد ، و انسان را از خون بسته اى ايجاد كرد ، بخوان به نام پروردگار بزرگت ، هم او كه انسان را به وسيله » قلم « تعليم داد ، و آنچه را نمىدانست به او آموخت » ( سوره علق 1 - 5 ) .
و از همه جالبتر اينكه : همه اين سخنان از زبان كسى تراوش مىكند
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 369
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٩