در عين اينكه همه پرواز مىكنند هر كدام براى خود برنامه مخصوصى دارند .
چه كسى بدن آنها را به گونه اى آفريده كه به راحتى در هوا سير مىكنند ؟ ! ، و چه كسى اين قدرت را به بالهاى آنها بخشيده ، و دانش پرواز را به آنها آموخته ؟ مخصوصا در پروازهاى پيچيده دستجمعى پرندگان مهاجر كه گاه چندين ماه به طول مىانجامد ، و هزاران كيلومتر راه را پيموده ، و از فراز كشورهاى زيادى ، از كوهها و درهها و جنگلها و درياها مىگذرند ، و به مقصد خود مىرسند ، راستى چه كسى اينهمه نيرو و آگاهى به آنها داده است ؟ ! لذا در پايان آيه مىافزايد : جز خداوند رحمن كسى آنها را بر فراز آسمان نگه نمىدارد ، چرا كه او به هر چيز بينا است « و نياز هر مخلوقى را مىداند ( * ( ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمنُ إِنَّه بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ ) * ) .
او است كه وسايل و نيروهاى مختلف را براى پرواز در اختيار آنها گذارده ، آرى خداوند رحمان كه رحمت عامش همه موجودات را فرا گرفته به پرندگان نيز آنچه لازم داشتند بخشيده است ، نگهدارنده پرندگان در آسمان ، همان نگهدارنده زمين و موجودات ديگر است ، و هر زمان اراده كند نه پرنده قدرت به پرواز دارد و نه زمين آرامش خود را حفظ مىكند .
تعبير به « صافات و يقبضن » ( بالها را گسترده و جمع مىكنند ) ممكن است اشاره به پرندگان مختلف باشد ، يا اشاره به حالات مختلف يك پرنده ( 1 ) .
در باره شگفتيهاى جهان پرندگان و عجائب مساله پرواز آنها در جلد 11 تفسير نمونه صفحه 338 تا 341 ( ذيل آيه 79 نحل ) مشروحا بحث كردهايم .
هامش
( 1 ) اينكه « صافات » به صورت وصفى و « يقبضن » به صورت فعل مضارع آمده ، ممكن است از اين جهت باشد كه صاف بودن بالها يك برنامه يك نواخت است ، در حالى كه گشودن و بستن بالها تكرارى است ( دقت كنيد ) .