كنيد ، سپس به آسمان صعود كرد « ! ( 1 ) .
اين لطيفترين تعبيرى است كه ممكن است در باره عقل و خرد ، و نسبت آن با « حيا » و « دين » گفته شود ، چرا كه اگر عقل از دين جدا گردد با اندك چيزى بر باد مىرود ، يا به انحراف كشيده مىشود ، و اما « حيا » كه مانع انسان از ارتكاب زشتيها و گناهان است آن نيز ثمره شجره معرفت و عقل و خرد است .
اين نشان مىدهد كه « آدم » سهم قابل ملاحظه اى از عقل داشت كه به هنگام مخير شدن در ميان اين سه چيز ، مرحله بالاتر عقل را برگزيد ، و در سايه آن هم دين را تصاحب كرد و هم حيا را .
در حديث ديگرى از امام صادق ع مىخوانيم :
من كان عاقلا كان له دين ، و من كان له دين دخل الجنة
: « كسى كه عاقل باشد دين دارد ، و كسى كه دين داشته باشد داخل بهشت مىشود » ( بنا بر اين بهشت جاى عاقلان است ) ( 2 ) البته عقل در اينجا به معنى معرفت راستين است ، نه شيطنتهاى شياطين كه در سياستمداران جبار و ظالم جهان ديده مىشود كه به گفته امام صادق ع
شبيهة بالعقل ، و ليست بالعقل
« شبيه عقل است ولى عقل نيست » ! ( 3 ) .
هامش
( 1 و 2 و 3 ) « اصول كافى » مطابق نقل نور الثقلين جلد 5 صفحه 382 .