و از آنجا كه معرفت مبدء و معاد كه در آيات قبل ، پايه ريزى شده ، اثر حتمى آن ، تلاش در راستاى اطاعت خدا و پيامبر ص است ، در آيه بعد مىافزايد :
« و اطاعت كنيد خدا را و اطاعت كنيد پيامبر را » ( * ( وَأَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ) * ) .
ناگفته پيدا است كه اطاعت رسول خدا ص نيز شعبه اى از اطاعت خداوند است ، چرا كه او از خود چيزى نمىگويد ، و تكرار « اطيعوا » در اينجا اشاره به همين است كه اين دو در عرض هم نيست ، بلكه يكى از ديگرى سرچشمه مىگيرد ، از اين گذشته اطاعت خداوند ، مربوط به اصول قوانين و تشريع الهى است ، و اطاعت رسول مربوط به تفسيرها و مسائل اجرايى مىباشد ، بنا بر اين يكى اصل و ديگرى فرع است .
سپس مىفرمايد : « اگر شما رويگردان شويد و اطاعت نكنيد ، او هرگز مامور به اجبار شما نيست ، وظيفه رسول ما تنها ابلاغ آشكار است » ( * ( فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّما عَلى رَسُولِنَا الْبَلاغُ الْمُبِينُ ) * ) ( 1 ) .
آرى او موظف به رساندن پيام حق است ، بعدا سر و كار شما با خدا است ، و اين تعبير يك نوع تهديد جدى و سربسته است .
در آيه بعد ، اشاره به مساله توحيد در عبوديت مىكند كه به منزله دليلى براى وجوب اطاعت است ، مىفرمايد : « خداوند كسى است كه هيچ معبودى جز او نيست » ( * ( اللَّه لا إِله إِلَّا هُوَ ) * ) .
هامش
( 1 ) جمله شرطيه « * ( فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ ) * » جزاء محذوفى دارد و در تقدير چنين است :
فان توليتم فقد ادى وظيفته - يا - فان توليتم لا يقهركم على الايمان - يا - لا باس عليه و مانند آن .