* ( مِنْهَا الأَذَلَّ ) * ) .
بدون شك نشانههاى منافق منحصر به اينها نيست ، و از آيات ديگر قرآن و روايات اسلامى و نهج البلاغه نيز نشانههاى متعدد ديگرى براى آنها استفاده مىشود ، حتى در معاشرتهاى روزمره مىتوان به اوصاف و ويژگيهاى ديگرى از آنها پىبرد ، ولى آنچه در آيات اين سوره آمده ، قسمت مهم و قابل توجهى از اين اوصاف است .
در نهج البلاغه خطبه اى مخصوص توصيف منافقان است ، در قسمتى از آن خطبه چنين آمده است :
« اى بندگان خدا شما را به تقوى و پرهيزكارى سفارش مىكنم و از منافقان بر حذر مىدارم ، چرا كه آنها گمراه و گمراه كنندهاند ، خطاكار و غلط اندازند .
هر روز به رنگ تازه اى درمىآيند ، و به قيافهها و زبانهاى مختلف خودنمايى مىكنند .
از هر وسيله اى براى فريفتن و درهم شكستن شما بهره مىگيرند و در هر كمينگاهى به كمين شما نشستهاند .
بد باطن و خوشظاهرند ، و پيوسته مخفيانه براى فريب مردم گام برمىدارند ، و از بيراههها حركت مىكنند .
گفتارشان به ظاهر شفابخش ، اما كردارشان ، دردى است درمانناپذير .
بر رفاه و آسايش مردم ، حسد مىورزند ، و اگر كسى گرفتار بلائى شود خوشحالند .
همواره اميدواران را مايوس مىكنند و همه جا آيه ياس مىخوانند .
آنها در هر راهى كشته اى دارند ! و براى نفوذ در هر دلى راهى ! و براى هر مصيبتى اشك ساختگى مىريزند !
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٥