* ( فَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ ) * ) .
جمعى از مفسران معتقدند كه منظور از اين ايمان در اينجا ايمان ظاهرى است ، در حالى كه در باطن كافر بودند .
ولى ظاهر آيه نشان مىدهد كه آنها در آغاز حقيقتا مؤمن شدند ، و بعد از آن كه طعم ايمان را چشيدند و نشانههاى حقانيت اسلام و قرآن را ديدند راه كفر را پيش گرفتند ، اما كفرى توأم با نفاق ، نه آشكارا و با صراحت ، و همين سبب شد كه خدا حس تشخيص را از آنها سلب كند ، و از درك حقائق محروم بمانند ، زيرا اگر از اول حق را تشخيص نداده بودند عذرى داشتند ، اما بعد از تشخيص حق و ايمان آوردن اگر به آن پشت پا بزنند خداوند توفيق را از آنها سلب مىكند .
در حقيقت منافقان دو گروهند ، گروهى از اول ايمانشان صورى و ظاهرى بوده ، و گروه ديگر در آغاز ايمان حقيقى داشتهاند سپس راه ارتداد و نفاق را پيش گرفتهاند ، ظاهر آيه مورد بحث گروه دوم را مىگويد .
در حقيقت اين آيه شبيه آيه 74 سوره توبه است كه مىگويد : وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ : « آنها پس از اسلام كافر شدند » .
به هر حال اين سومين نشانه از نشانههاى آنها است كه از درك حقائق روشن غالبا محرومند ، و ناگفته پيدا است كه اين هرگز منتهى به جبر نمىشود چرا كه مقدمات آن را خودشان فراهم كردهاند .
آيه بعد نشانههاى بيشترى را از آنها ارائه داده ، مىگويد : « هنگامى كه آنها را مىبينى جسم و قيافه آنان تو را در شگفتى فرو مىبرد » ( * ( وَإِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ ) * ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٢