اخبار ، هرگز كذب نبود ، يك واقعيت بود . ولى از نظر گوينده و مخبر چون بر خلاف عقيده آنها بود كذب محسوب مىشد ، لذا قرآن مىگويد ، تو پيغمبر خدا هستى اما اينها دروغ مىگويند ! به تعبير ديگر : منافقان نمىخواستند ، خبر از رسالت پيامبر ص بدهند ، بلكه مىخواستند از اعتقاد خود به نبوت او خبر دهند ، و مسلما در اين خبر دروغگو بودند .
اين نكته نيز قابل توجه است كه آنها در شهادت خود انواع تاكيدها را به كار بردند ( 1 ) و خداوند نيز با قاطعيت با همان لحن ، آنها را تكذيب مىكند ، اشاره به اينكه در برابر آن قاطعيت ، چنين قاطعيتى لازم است .
ذكر اين نكته نيز در اينجا لازم است كه « منافق » در اصل از ماده « نفق » ( بر وزن نفخ ) به معنى نفوذ و پيشروى است ، و « نفق » ( بر وزن شفق ) به معنى كانالها و نقبهايى است كه زير زمين مىزنند تا براى استتار يا فرار از آن استفاده كنند .
بعضى از مفسران گفتهاند بسيارى از حيوانات مانند موش صحرايى و روباه و سوسمار براى لانه خود دو سوراخ قرار مىدهند : يكى آشكار كه از آن وارد و خارج مىشوند ، و ديگرى پنهانى كه اگر احساس خطرى كنند از آن مىگريزند ، اين سوراخ پنهانى را « نافقاء » گويند ( 2 ) و به اين ترتيب « منافق » كسى است كه طريقى مرموز و مخفيانه براى خود برگزيده ، تا با مخفىكارى و پنهانكارى در جامعه نفوذ كند ، و به هنگام خطر از طريق ديگر فرار نمايد .
هامش
( 1 ) استفاده از « جمله اسميه » و همچنين « ان » و « لام تاكيد » .
( 2 ) روح البيان « جلد 9 صفحه 529 .