و لذا دشمنان شكست خورده براى ادامه برنامههاى تخريبى خود تغيير چهره داده ، ظاهرا به صفوف مسلمانان پيوستند ، ولى در خفا به اعمال خود ادامه مىدادند .
اصولا طبيعت هر انقلابى چنين است كه بعد از پيروزى چشمگير با صفوف منافقان روبرو خواهد شد ، و دشمنان سرسخت ديروز به صورت عوامل نفوذى امروز در لباس دوستان ظاهرى جلوه گر مىشوند ، و از اينجا است كه مىتوان فهميد چرا اينهمه آيات مربوط به منافقين در مدينه نازل شده نه در مكه .
اين نكته نيز قابل توجه است كه مساله نفاق و منافقان مخصوص به عصر پيامبر ص نبود ، بلكه هر جامعه اى - مخصوصا جوامع انقلابى - با آن روبرو هستند ، به همين دليل بايد تحليلها و موشكافيهاى قرآن را روى اين مساله نه به عنوان يك مساله تاريخى ، بلكه به عنوان يك مساله مورد نياز فعلى ، مورد بررسى دقيق قرار داد ، و از آن براى مبارزه با روح نفاق و خطوط منافقين در جوامع اسلامى امروز الهام گرفت .
و نيز بايد نشانههاى آنها را كه قرآن به طور گسترده بازگو كرده است دقيقا شناخت ، و از طريق اين نشانهها به خطوط و نقشههاى آنها پىبرد .
نكته مهم ديگر اينكه خطر منافقان براى هر جامعه از خطر هر دشمنى بيشتر است ، چرا كه از يك سو شناخت آنها غالبا آسان نيست ، و از سوى ديگر دشمنان داخلى هستند ، و گاه چنان در تار و پود جامعه نفوذ مىكنند كه جدا ساختن آنها كار بسيار مشكلى است و از سوى سوم روابط مختلف آنها با ساير اعضاء جامعه كار مبارزه را با آنها دشوار مىسازد .
به همين دليل اسلام در طول تاريخ خود بيشترين ضربه را از منافقان خورده ، و نيز به همين دليل قرآن سختترين حملات خود را متوجه منافقان ساخته و آن قدر كه آنها را كوبيده هيچ دشمنى را نكوبيده است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 147
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٤٧