در آيه فوق هدف اين بعثت را در سه امر خلاصه كرده كه يكى جنبه مقدماتى دارد و آن تلاوت آيات الهى است ، و دو قسمت ديگر يعنى « تهذيب و تزكيه نفوس » و « تعليم كتاب و حكمت » دو هدف بزرگ نهايى را تشكيل مىدهد .
آرى پيامبر ص آمده است كه انسانها را هم در زمينه علم و دانش ، و هم اخلاق و عمل ، پرورش دهد ، تا به وسيله اين دو بال بر اوج آسمان سعادت پرواز كنند ، و مسير الى اللَّه را پيش گيرند ، و به مقام قرب او نائل شوند .
اين نكته نيز شايان توجه است كه در بعضى از آيات قرآن « تزكيه » مقدم بر « تعليم » و در بعضى « تعليم » مقدم بر « تزكيه » شمرده شده ، يعنى از چهار مورد در سه مورد تربيت بر تعليم مقدم است ، و در يك مورد تعليم بر تربيت مقدم .
اين تعبير ضمن اينكه نشان مىدهد اين دو امر در يكديگر تاثير متقابل دارند ( اخلاق زائيده علم است همانگونه كه علم زائيده اخلاق است ) اصالت تربيت را مشخص مىسازد ، البته منظور علوم حقيقى است نه اصطلاحى در لباس علم .
فرق ميان « كتاب » و « حكمت » ممكن است اين باشد كه اول اشاره به قرآن و دومى به سخنان پيامبر ص و تعليمات اوست كه « سنت » نام دارد .
و نيز ممكن است « كتاب » اشاره به اصل دستورات اسلام باشد ، و « حكمت » اشاره به فلسفه و اسرار آن .
اين نكته نيز قابل توجه است كه « حكمت » در اصل به معنى منع كردن به قصد اصلاح است ، و لجام مركب را از اين جهت « حكمت » گويند كه او را منع و مهار كرده ، و در مسير صحيح قرار مىدهد ، بنا بر اين مفهوم آن دلائل عقلى است ، و از اينجا روشن مىشود كه ذكر كتاب و حكمت پشت سر يكديگر مىتواند اشاره به دو سرچشمه بزرگ شناخت يعنى « وحى » و « عقل » بوده باشد ،
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 107
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٠٧