خداوند همان كسى است كه چنين پيامبرى را مبعوث كرد ، و چنين شاهكارى را در آفرينش به وجود آورد ! « اميين » جمع « امى » به معنى درس نخوانده است ( منسوب به « ام » ( مادر ) يعنى مكتبى جز مكتب دامان مادرش را نديده است ) و بعضى آن را به معنى « اهل مكه » دانستهاند ، زيرا « مكه » را « أُمَّ الْقُرى » ( مادر آباديها ) مىناميدند ولى اين احتمال بعيد به نظر مىرسد ، چرا كه نه پيامبر اسلام ص تنها مبعوث به اهل مكه بود ، و نه سوره جمعه در مكه نازل شده است .
بعضى از مفسران نيز آن را به معنى « امت عرب » در مقابل يهود و ديگران تفسير كردهاند ، و آيه 75 سوره « آل عمران » را شاهد بر اين معنى مىدانند كه مىگويد : قالُوا لَيْسَ عَلَيْنا فِي الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ : « يهود گفتند ما در برابر اميين ( غير يهود ) مسئول نيستيم » .
اگر اين تفسير را هم بپذيريم به خاطر آن است كه يهود خود را اهل كتاب و با سواد مىدانستند و امت عرب را بيسواد و درس نخوانده .
بنا بر اين تفسير اول از همه مناسبتر است ( 1 ) .
قابل توجه اينكه مىگويد : پيامبر اسلام از ميان همين گروه و همين قشر درس نخوانده برخاسته تا عظمت رسالت او را روشن سازد ، و دليلى باشد بر حقانيت او ، چرا كه كتابى مثل قرآن با اين محتواى عميق و عظيم ، و فرهنگى چون فرهنگ اسلام ، محال است زائيده فكر بشر باشد آن هم بشرى كه نه خود درس خوانده ، و نه در محيط علم و دانش پرورش يافته است ، اين نورى است كه از ظلمت برخاسته ، و باغ سرسبزى است كه از دل كوير سر برآورده ، و اين خود معجزه اى است آشكار و سندى است روشن بر حقانيت او .
هامش
( 1 ) در باره معنى « امى » شرح بيشترى ذيل آيه 157 سوره اعراف آوردهايم ( به جلد ششم تفسير نمونه صفحه 400 مراجعه فرمائيد ) .