است ، و هر كدام نسخه اى است از اين عالم بزرگ و پهناور ! آيه بعد به يكى از مهمترين نعمتها بعد از نعمت آفرينش انسان ، اشاره كرده مىافزايد : « خداوند بيان را به او تعليم كرد » ( * ( عَلَّمَه الْبَيانَ ) * ) .
« بيان » از نظر مفهوم لغت معنى گسترده اى دارد ، و به هر چيزى گفته مىشود كه مبين و آشكار كننده چيزى باشد ، بنا بر اين نه فقط نطق و سخن را شامل مىشود كه حتى كتابت و خط و انواع استدلالات عقلى و منطقى كه مبين مسائل مختلف و پيچيده است همه در مفهوم بيان جمع است ، هر چند شاخص اين مجموعه همان « سخن گفتن » است .
گرچه ما به خاطر عادت به سخن گفتن آن را مساله ساده اى فكر مىكنيم ، ولى در حقيقت سخن گفتن از پيچيده ترين و ظريفترين اعمال انسان است ، بلكه مىتوان گفت هيچ كارى به اين ظرافت و پيچيدگى نيست ! زيرا از يك سو دستگاههاى صوتى براى ايجاد اصوات مختلف با يكديگر همكارى مىكنند ، ريه هوا را در خود جمع مىكند و آن را تدريجا از حنجره بيرون مىفرستد ، تارهاى صوتى به صدا در مىآيند ، و صداهاى كاملا متفاوت كه بعضى نشانه رضا و ديگرى خشم و ديگرى استمداد و ديگرى تكلم و ديگرى محبت يا عداوت است ايجاد مىكنند ، سپس اين صداها با كمك زبان و لبها و دندانها و فضاى دهان ، حروف الفبا را با سرعت و ظرافت خاصى به وجود مىآورند ، و به تعبير ديگر آن صداى ممتد و يك نواخت كه از حنجره بيرون مىآيد به اشكال و اندازههاى مختلف بريده مىشود و حروف از آن تشكيل مىگردد .
از سوى ديگر مساله وضع لغات پيش مىآيد كه انسان بر اثر پيشرفت فكرى لغات گوناگون براى انواع نيازهاى مادى و معنويش وضع مىكند ، و عجب اينكه هيچگونه محدوديتى براى انسان در وضع لغات نيست ، و تعداد
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 99
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٩٩