تفسير : سرآغاز نعمتهاى الهى
از آنجا كه اين سوره - همان گونه كه گفتيم - بيانگر انواع نعمتها و مواهب بزرگ الهى است با نام مقدس « رحمن » كه رمزى از رحمت واسعه او است آغاز مىشود ، چرا كه اگر صفت « رحمانيت » او نبود اينچنين خوان نعمت را براى دوست و دشمن نمىگستراند .
لذا مىفرمايد « خداوند رحمن » ( * ( الرَّحْمنُ ) * ) ( 1 ) .
« قرآن را تعليم فرمود » ( * ( عَلَّمَ الْقُرْآنَ ) * ) .
و به اين ترتيب نخستين و مهمترين نعمت را همان « تعليم قرآن » بيان مىكند ، چه تعبير جالب و پرمحتوايى ؟ چرا كه اگر درست بينديشيم اين قرآن مجيد سرچشمه همه مواهب ، و وسيله وصول به هر نعمت ، و بهره گيرى از تمام نعمتهاى معنوى و مادى است ، و جالب اينكه بيان نعمت « تعليم قرآن » را حتى قبل از مساله « خلقت انسان » و « تعليم بيان » ذكر كرده ، در حالى كه از نظر ترتيب طبيعى بايد نخست اشاره به مساله آفرينش انسان ، و بعد نعمت تعليم بيان ، و سپس نعمت تعليم قرآن شود ، اما عظمت قرآن ايجاب كرده كه بر خلاف اين ترتيب طبيعى نخست از آن سخن گويد .
اين آيه در ضمن پاسخى است به مشركان عرب كه وقتى پيامبر ص نام « رحمن » بيان كرد و آنها را دعوت به سجده براى خداوند رحمن نمود آنها به
هامش
( 1 ) « الرحمن » مبتداست ، و « علم القران » خبر آن ، و « خلق الانسان » خبر بعد از خبر است ، در تركيب اين جمله احتمالات ديگرى نيز داده شده كه چون قابل ملاحظه نبود از ذكر آن خوددارى شد .