فراموش كردند ، خدا نيز آنها را ( از رحمتش ) فراموش كرده ، منافقان قطعا فاسقند .
با اين تفاوت كه در آنجا فراموش كردن خدا سبب قطع رحمت او ذكر شده ، و در اينجا سبب خود فراموشى كه هر دو به يك نقطه منتهى مىشود ( دقت كنيد ) .
در آخرين آيه مورد بحث به مقايسه اين دو گروه ( گروه مؤمنان با تقوى ، و متوجه به مبدأ و معاد ، و گروه فراموشكاران خدا كه گرفتار خود فراموشى شدهاند ) پرداخته ، مىگويد : « اصحاب دوزخ و اصحاب بهشت يكسان نيستند » ( * ( لا يَسْتَوِي أَصْحابُ النَّارِ وَأَصْحابُ الْجَنَّةِ ) * ) .
نه در اين دنيا ، نه در معارف ، نه در نحوه تفكر ، نه در طرز زندگى فردى و جمعى و هدف آن ، و نه در آخرت و پاداشهاى الهى ، خط اين دو گروه در همه جا ، و همه چيز ، از هم جدا است ، يكى به ياد خدا و قيامت و احياى ارزشهاى والاى انسانى ، و اندوختن ذخائر براى زندگى جاويدان است ، و ديگرى غرق شهوات و لذات مادى و گرفتار فراموشى همه چيز و اسير بند هوا و هوس ( 1 ) .
و به اين ترتيب انسان بر سر دو راهى قرار دارد يا بايد به گروه اول بپيوندد يا به گروه دوم و راه سومى در پيش نيست .
و در پايان آيه به صورت يك حكم قاطع مىفرمايد : « فقط اصحاب بهشت رستگار و پيروزند » ( * ( أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزُونَ ) * ) .
نه تنها در قيامت رستگار و پيروزند كه در اين دنيا نيز پيروزى و آرامش و نجات از آن آنها است ، و شكست در هر دو جهان نصيب فراموشكاران است .
هامش
( 1 ) حذف متعلق ( متعلق « لا يستوى » ) دليل بر عموم است .