* ( بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّه رَبَّ الْعالَمِينَ ) * ) ( 1 ) .
در اينكه منظور از « انسان » در اين آيه كيست ؟ آيا مطلق انسانهايى است كه تحت تاثير شيطان قرار گرفته ، فريب وعدههاى دروغين او را مىخورند و راه كفر مىپويند ، و سرانجام شيطان آنها را تنها گذاشته و از آنان بيزارى مىجويد ؟
يا منظور انسان خاصى است همانند « ابو جهل » و پيروان او كه در جنگ بدر به وعدههاى فريبنده شيطان دلگرم شدند ، و عاقبت طعم تلخ شكست را چشيدند ، چنان كه در آيه 48 سوره انفال مىخوانيم : وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ وَقالَ لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْه وَقالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرى ما لا تَرَوْنَ إِنِّي أَخافُ اللَّه وَاللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ : « و به ياد آوريد هنگامى كه شيطان اعمال مشركان را در نظرشان جلوه داد ، و گفت هيچكس امروز بر شما پيروز نمىگردد ، و من همسايه و پناه دهنده شما هستم ، ولى هنگامى كه مجاهدان اسلام و فرشتگان حامى آنها را ديد به عقب برگشت ، و گفت من از شما بيزارم ، من چيزى را مىبينم كه شما نمىبينيد ، من از خدا مىترسم ! ، و خداوند شديد العقاب است » ! و يا اينكه منظور از « انسان » همان « برصيصا » عابد بنى اسرائيل است كه فريب شيطان را خورد و كافر شد ، و در لحظات حساس شيطان از او بيزارى جست و از او جدا شد كه شرح آن به خواست خدا خواهد آمد .
هامش
( 1 ) گرچه تعبير به « كمثل » در اين آيه و آيه قبل شبيه يكديگر است ، و به همين دليل بعضى از مفسران هر دو را ناظر به يك گروه دانستهاند ، ولى قرائن به خوبى گواهى مىدهد كه اولى ناظر به وضع يهود بنى نضير است ، و دومى ناظر به وضع منافقان ، و به هر حال اين عبارت نيز خبر مبتداى محذوفى است و در تقدير چنين است « مثلهم كمثل الشيطان . . . » .