كندن خندق يا موانع ديگر از هجوم دشمن در امان است .
« جدر » جمع « جدار » به معنى ديوار است ، و ريشه اصلى اين لغت به معنى ارتفاع و بلندى است .
آرى آنها چون از دژ ايمان و توكل بر خدا بيرون هستند جز در پناه ديوارها و قلعههاى محكم جرأت جنگ و رويارويى با مؤمنان ندارند ! .
سپس مىافزايد : اما اين نه بخاطر آن است كه آنها افرادى ضعيف و ناتوان و ناآگاه به فنون جنگند « بلكه به هنگامى كه درگيرى در ميان خودشان رخ مىدهد پيكارشان شديد است » ( * ( بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ ) * ) .
اما در برابر شما صحنه دگرگون مىشود ، و رعب و وحشت و اضطراب عجيبى بر آنها حكمفرما مىگردد .
البته اين نيز تقريبا يك اصل كلى است در مورد پيكار همه اقوام بى ايمان در ميان خودشان ، و سپس پيكار با مؤمنان و نمونههاى آن را در تاريخ معاصر كرارا ديدهايم كه وقتى افراد بى خبر از خدا به جان هم افتاده ، چنان محكم يكديگر را كوبيدهاند كه انسان در جنگجويى آنها شك نمىكند ، اما هنگامى كه در مقابل گروهى مؤمن و آماده « شهادت فى سبيل اللَّه » قرار مىگيرند فورا خود را به پشت سلاحها و سنگرها و دژهاى مستحكم مىكشند و وحشت سر تا پاى آنها را فرا مىگيرد ، و به راستى اگر مسلمانان ، ايمان و ارزشهاى اسلامى را زنده و حاكم كنند باز در مقابل دشمنان از چنين عامل برترى برخوردار خواهند بود .
و در ادامه همين آيه ، به عامل ديگرى براى شكست و ناكامى آنها پرداخته ، مىفرمايد : « به ظاهر آنها كه مىنگرى آنها را متحد و متفق تصور مىكنى ، در حالى كه دلهاى آنها پراكنده است ، و اين به دليل آن است كه قومى هستند ناآگاه و فاقد تعقل » ( * ( تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ ) * ) .
« شتى » جمع « شتيت » يعنى « متفرق » .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 532
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٣٢