برنامه اى است .
سپس مىافزايد : « آنها گمان مىكنند كه با اين سوگندهاى دروغ مىتوانند سودى براى خود جلب كنند و يا زيانى را دفع نمايند » ( * ( وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلى شَيْءٍ ) * ) .
البته اين يك پندار موهوم و خيال خام بيش نيست ، ولى از آنجا كه در دنيا به اين كار عادت كرده بودند كه خطرات و ضررها را با سوگندهاى دروغين از خود دفع نمايند و منافعى براى خود كسب كنند اين ملكات زشت در آنجا نيز جان مىگيرد و خودنمايى مىكند .
و سرانجام آيه را با اين جمله پايان مىدهد : « بدانيد آنها دروغگويانند » ( * ( أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْكاذِبُونَ ) * ) .
اين اعلام ممكن است مربوط به دنيا باشد و يا مربوط به قيامت ، و يا هر دو و به اين ترتيب كوس رسوايى آنها را همه جا مىزنند .
در آخرين آيه مورد بحث سرنوشت نهايى اين منافقان تيره دل را چنين بيان مىكنند : « شيطان بر آنها مسلط شده ، و آنها را به سرعت مىراند ، و به همين جهت ياد خدا را از خاطر آنها برده است » ( * ( اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّه ) * ) .
به همين دليل « آنها حزب شيطانند » ( * ( أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ ) * ) .
« بدانيد حزب شيطان زيانكارانند » ( * ( أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ ) * ) « استحوذ » از ماده « حوذ » ( بر وزن موز ) در اصل به معنى قسمت پشت ران شتر است ، و از آنجا كه ساربان به هنگام راندن شترها بر پشت رانهاى آنها مىزند اين واژه به معنى تسلط يافتن و به سرعت راندن آمده است .
آرى منافقان دروغگو و مغرور به مال و مقام سرنوشتى جز اين ندارند كه
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 461
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٦١