آنها مىخواستند با اين سوگندهاى دروغين آبرو براى خود فراهم كنند ولى خدا آنها را به عذاب خوار كننده اى مبتلا مىسازد و قبلا فرمود « عذاب شديد » براى آنها است ( آيه 15 همين سوره ) زيرا قلوب مؤمنان راستين را شديدا به درد مىآورند .
ظاهر اين است كه هر دو عذاب مربوط به آخرت است و چون با دو وصف مختلف ( مهين و شديد ) ذكر شده تكرار نيست ، زيرا توصيف عذاب به اين دو وصف در قرآن مجيد معمولا در عذابهاى آخرت است هر چند بعضى از مفسران احتمال دادهاند كه اولى مربوط به دنيا يا عذاب قبر و دومى مربوط به عذاب آخرت مىباشد .
و از آنجا كه منافقان غالبا به اموال و فرزندان ( سرمايههاى اقتصادى و نيروهاى انسانى ) خود براى حل مشكلات تكيه مىكنند قرآن در آيه بعد مىگويد : « اموال و اولادشان ، آنها را به هيچوجه از عذاب الهى حفظ نمىكند » ( * ( لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّه شَيْئاً ) * ) ( 1 ) .
بلكه همين اموال طوق لعنتى بر گردن آنها مىشود و مايه عذاب دردناكشان چنان كه در آيه 180 آل عمران مىخوانيم : سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِه يَوْمَ الْقِيامَةِ و همچنين فرزندان گمراه آنها باعث عذاب آنها مىگردد ، و اگر در ميان آنها افرادى مؤمن و نيكوكار باشند از آنها بيزارى مىجويند .
آرى روز قيامت روزى است كه هيچ پناهگاهى جز خدا نيست ، و هر چه
هامش
( 1 ) بعضى از مفسران در اينجا كلمه « عذاب » را در تقدير گرفتهاند و گفتهاند منظور « من عذاب اللَّه » است ( قرطبى و روح البيان و كشاف ) ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه آيه هيچ تقديرى نداشته باشد و مراد از « من اللَّه » اين است كه بجاى خدا پناهگاه ديگرى نمىيابند .