كنند مىگويد : « اين احكام ، حدود و مرزهاى الهى است ، و كسانى كه با آن به مخالفت برخيزند و كافر شوند عذاب دردناكى دارند » ( * ( وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّه وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ ) * ) .
بايد توجه داشت كه واژه « كفر » معانى مختلفى دارد كه يكى از آنها « كفر عملى » يعنى معصيت و گناه است ، و در آيه مورد بحث همين معنى اراده شده ، همانگونه كه در آيه 97 سوره آل عمران در مورد كسانى كه فريضه حج را بجا نمىآورند مىفرمايد : وَلِلَّه عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْه سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّه غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ : « بر مردم لازم است آنها كه استطاعت دارند براى خدا آهنگ خانه او كنند ، و هر كس كفر ورزد ( و حج را ترك كند ) به خود ستم كرده چرا كه خداوند از همه جهانيان بى نياز است » .
« حد » به معنى چيزى است كه در ميان دو شىء مانع گردد ، و لذا به مرزهاى كشورها « حدود » گفته مىشود ، و قوانين الهى را از اين رو حدود الهى مىگويند كه عبور از آن مجاز نيست ، شرح بيشترى در اين زمينه در جلد اول ذيل آيه 187 سوره بقره داشتهايم .
قسمتى از احكام ظهار
1 - « ظهار » كه در دو آيه از قرآن مجيد ( آيه مورد بحث و آيه 4 سوره احزاب ) به آن اشاره شده ، از كارهاى زشت عصر جاهليت بود كه مرد هنگامى كه از همسرش ناراحت مىشد براى اينكه او را در مضيقه و فشار قرار دهد مىگفت : انت على كظهر امى ( تو نسبت به من همچون مادرم هستى ) ( 1 ) و به
هامش
( 1 ) « ظهر » در عبارت فوق چنان كه بعضى از مفسران گفتهاند به معنى پشت نيست ، بلكه كنايه از رابطه اى است كه از ناحيه زوجيت حاصل مىشود ، بنا بر اين معنى جمله چنين مىشود : « همسرى با تو همچون همسرى مادرم مىباشد » ( به لسان العرب ماده « ظهر » و تفسير كبير فخر رازى مراجعه شود ) .