« رقبة » در اصل به معنى گردن است ولى در اينجا كنايه از انسان مىباشد و اين به خاطر آن است كه گردن از حساسترين اعضاى بدن محسوب مىشود ، همانگونه كه گاهى واژه « راس » ( سر ) را به كار مىبرند و منظور انسان است ، مثلا به جاى پنج نفر پنج « سر » گفته مىشود .
سپس مىافزايد : « اين دستورى است كه به آن اندرز داده مىشويد » ( * ( ذلِكُمْ تُوعَظُونَ بِه ) * ) .
گمان نكنيد كه چنين كفاره اى در مقابل « ظهار » كفاره سنگين و نامتعادلى است ، زيرا اين سبب اندرز و بيدارى و تربيت نفوس شما است ، تا بتوانيد خود را در برابر اين گونه كارهاى زشت و حرام كنترل كنيد .
اصولا تمام كفارات جنبه بازدارنده و تربيتى دارد ، و اى بسا كفاره هايى كه جنبه مالى دارد تاثيرش از غالب تعزيرات كه جنبه بدنى دارد بيشتر است .
و از آنجا كه ممكن است بعضى با بهانه هايى شانه از زير بار كفاره خالى كنند و بدون اينكه كفاره دهند با همسر خود بعد از ظهار آميزش جنسى داشته باشند ، در پايان آيه مىافزايد : « خداوند به آنچه انجام مىدهيد آگاه است » ( * ( وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ) * ) .
هم از ظهار آگاه است و هم از ترك كفاره و هم از نيات شما ! و نيز از آنجا كه آزاد كردن يك برده براى همه مردم امكان پذير نيست ، همانگونه كه در شان نزول آيه ديديم « اوس بن صامت » كه اين آيات نخستين بار در باره او نازل گرديد خدمت پيامبر ص عرضه داشت من قادر بر پرداختن چنين كفاره سنگينى نيستم ، و اگر چنين كنم تمام هستى خود را بايد از دست بدهم ، و نيز ممكن است انسان از نظر مالى قادر به آزاد كردن برده باشد اما برده اى براى اين كار پيدا نشود ، همانگونه كه در عصر ما چنين است ، لذا جهانى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 413
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٣