شما فوت شده ) مىكند ، اما در مورد مواهب و نعمتهاى به دست آمده آن را به خدا نسبت مىدهد و « بما آتاكم » مىگويد ، چرا كه فوت و فنا در ذات اشياء افتاده است ، اين وجود است كه از فيض خداوند سرچشمه مىگيرد .
آرى اين مصائب شكننده تفاخر و غرور است ، لذا در پايان آيه مىافزايد :
« خداوند هيچ متكبر فخرفروشى را دوست ندارد » ( * ( وَاللَّه لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ ) * ) .
« مختال » از ماده « خيال » گرفته شده و به معنى « متكبر » است ، زيرا تكبر از خيال فضيلت ، و پندار برترى بر ديگران ، پيدا مىشود ، و « فخور » صيغه مبالغه از ماده « فخر » به معنى كسى است كه بسيار بر ديگران فخرفروشى مىكند .
تنها كسى گرفتار اين حالات مىشود كه مست ناز و نعمت گردد ، ولى وجود آفات و مصائب براى آنها كه قابل بيدارى و هدايتند اين مستى و آثار آن را از بين مىبرد .
افراد با ايمان با توجه به اصل فوق هنگامى كه به نعمتى از سوى خدا مىرسند خود را امانتدار او مىدانند ، نه از رفتن آن غمگين مىشوند نه از داشتن آن مست و مغرور ، در حقيقت آنها خود را همچون مسئولان بيت المال مىدانند كه يك روز اموال زيادى را دريافت ، و روز ديگر هزاران هزار پرداخت مىكنند ، نه از دريافتش ذوق زده مىشوند و نه از پرداختش غمگين .
و چه تعبير جالبى دارد امير مؤمنان على ع در باره همين آيه آنجا كه مىگويد :
الزهد كله بين كلمتين من القرآن : قال اللَّه تعالى * ( لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ ) * و من لم ياس على الماضى ، و لم يفرح بالاتى فقد اخذ الزهد بطرفيه ! :
« تمام زهد در ميان دو جمله از قرآن است ، آنجا كه خداوند متعال مىفرمايد :
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 366
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٦