و سپس مىافزايند : « جايگاهتان آتش است » ( * ( مَأْواكُمُ النَّارُ ) * ) .
و « مولى و سرپرستتان همان دوزخ » ( * ( هِيَ مَوْلاكُمْ ) * ) ( 1 ) .
« و چه بد جايگاهى است » ؟ ! ( * ( وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ) * ) .
معمولا انسانها براى نجات از چنگال مجازات و كيفر در دنيا يا متوسل به غرامت مالى مىشوند ، و يا از نيروى ياور و شفيعى كمك مىطلبند ، ولى در آنجا هيچيك از اين دو براى منافقان و كافران وجود ندارد .
اصولا در قيامت تمام اسباب و وسائل مادى كه در اين جهان براى رسيدن به مقاصد معمول است از كار مىافتد ، و پيوندها بريده مىشود ، چنان كه در آيه 166 بقره مىخوانيم : « وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبابُ » .
« در آن روز نه دادوستدى هست و نه رابطه دوستى » « يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيه وَلا خُلَّةٌ » ( بقره 254 ) .
« نه عوضى گرفته مىشود » « وَلا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ » ( بقره 48 ) .
« و نه كسى به فرياد دوستش مىرسد » « يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً » ( دخان 41 ) « نه نقشهها و مكرها به جايى مىرسد » « يَوْمَ لا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً » ( طور 45 ) .
« و نه رابطه خويشاوندى به درد مىخورد » « فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ » ( مؤمنون 101 ) .
« و خلاصه همه در گرو اعمال خويش و گرفتار اعمال خود هستند » « كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ » ( مدثر 38 ) .
و به اين ترتيب قرآن روشن مىكند كه تنها وسيله نجات در آن روز
هامش
( 1 ) « مولى » در اينجا ممكن است به معنى ولى و سرپرست باشد يا به معنى شخص يا چيزى كه براى انسان اولويت دارد .