تفاوت تعبير شايد اشاره به اين نكته باشد كه در گذشته و آينده و هميشه موجودات اين جهان تسبيح ذات اقدس او گفته و مىگويند .
حقيقت تسبيح عبارت است از نفى هر گونه عيب و نقص ( 1 ) و گواهى همه موجودات جهان به پاكى ذات مقدس او از هر گونه عيب و نقص يا به خاطر اين است كه آن چنان نظم و حساب و حكمت و عجائب و شگفتيها در نظام همه آنها به كار رفته كه جملگى با زبان حال ذكر حق مىگويند و تسبيح و ثناى او مىخوانند و فرياد مىكشند كه آفريدگار ما قدرتش بى انتها و حكمتش بى پايان است .
و لذا در پايان آيه جمله « و * ( هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ) * » آمده است يا اينكه تمامى ذرات جهان از نوعى درك و شعور برخوردارند به گونه اى كه در عالم خود تسبيح و حمد خدا مىگويند هر چند ما بر اثر محدودى اطلاعات از آن بيخبريم .
شرح بيشتر در باره حمد و تسبيح عمومى موجودات جهان را ذيل آيه 44 سوره اسراء ( جلد 12 صفحه 133 تا 136 ) مطالعه فرمائيد .
اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه « ما » در جمله « * ( سَبَّحَ لِلَّه ما فِي السَّماواتِ ) * » معنى وسيع و گسترده اى دارد كه همه موجودات جهان را اعم از صاحبان عقل و ذى روح و بى روح را شامل مىشود ( 2 ) .
بعد از ذكر دو وصف از صفات ذات پاك خداوند يعنى « عزت » و « حكمت » به « مالكيت و تدبير و تصرفش در عالم هستى » كه لازمه قدرت و حكمت است
هامش
( 1 ) « تسبيح » در اصل از ماده « سبح » ( بر وزن مسح ) به معنى حركت سريع در آب و هوا است ، تسبيح نيز حركت سريع در مسير عبادت پروردگار است ( راغب در مفردات ) .
( 2 ) با اينكه « تسبيح » بدون حرف جر متعدى مىشود ، مثلا گفته مىشود « سبحوه » ولى در اينجا با « لام » ذكر شده ، و اين ممكن است براى تاكيد باشد .