از مواد غذايى زمين كمك مىگيرد ، و دستگاههاى عظيم و لابراتوارهاى موجود در درون گياه به كار مىافتد و غوغايى برپا مىكند ساقه و شاخه و خوشه را مىسازد و گاه از يك تخم صدها يا هزاران تخم برمىخيزد ( 1 ) .
دانشمندان مىگويند : تشكيلاتى كه در ساختمان يك گياه به كار رفته از تشكيلات موجود در يك شهر عظيم صنعتى با كارخانههاى متعددش شگفتانگيزتر و به مراتب پيچيده تر است .
آيا كسى كه چنين قدرتى دارد از احياى مجدد مردگان عاجز است .
در آيه بعد براى تاكيد روى اين مساله كه انسان هيچ نقشى در مساله نمو و رشد گياهان جز افشاندن دانه ندارد مىافزايد « اگر ما بخواهيم اين زراعت را تبديل به يك مشت كاه درهم كوبيده شده مىكنيم به گونه اى كه تعجب كنيد » ! ( * ( لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناه حُطاماً فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ ) * ) .
آرى مىتوانيم تندباد سمومى بفرستيم كه آن را قبل از بستن دانهها خشك كرده درهم بشكند ، يا آفتى براى آن مسلط كنيم كه محصول را از بين ببرد ، و نيز مىتوانيم سيل ملخها را بر آن بفرستيم ، و يا گوشه اى از يك صاعقه بزرگ را بر آن مسلط سازيم ، به گونه اى كه چيزى جز يك مشت كاه خشكيده از آن باقى نماند ، و شما از مشاهده منظره آن در حيرت و ندامت فرو رويد .
آيا اگر زارع حقيقى شما بوديد اين امور امكان داشت ؟ پس بدانيد همه اين بركات از جاى ديگر است .
هامش
( 1 ) گرچه معمولا در دانه گندم تكثير تا صدها دانه كمتر ديده شده ، ولى همانگونه كه در جلد دوم اين تفسير گفتيم طبق گواهى صريح مطبوعات در يكى از شهرستانهاى جنوب ايران در بعضى از مزارع بوتههاى گندمى بسيار بلند و پر خوشه ديده شد كه گاه در يك بوته حدود چهار هزار دانه گندم وجود داشت !