« و در سايه دودى شديد و آتشزا » ( * ( وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ ) * ) .
باد سوزان كشنده از يك سو ، و آب جوشان مرگبار از سوى ديگر ، و سايه دود داغ و خفه كننده از سوى سوم ، آنها را چنان گرفتار مىسازد كه تاب و توان را از آنان مىگيرد ، و اگر هيچ مصيبت ديگرى جز اين سه مصيبت را نداشته باشند براى كيفر آنها كافى است .
« سموم » از ماده « سم » به معنى باد سوزانى است كه در « مسام » ( سوراخهاى ريز بدن انسان ) داخل مىشود و او را هلاك مىكند ( اصولا سم را به اين جهت سم مىگويند كه در تمام ذرات بدن نفوذ مىكند ) .
« حميم » به معنى شىء داغ ، و در اينجا به معنى آب سوزان است كه در آيات ديگر قرآن نيز به آن اشاره شده است ، مانند آيه 19 - حج يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُؤُسِهِمُ الْحَمِيمُ : « بر سر آنها آب سوزان ريخته مىشود » .
« يحموم » نيز از همين ماده است و در اينجا به تناسب ظل ( سايه ) به دود غليظ و سياه و داغ تفسير شده است .
سپس براى تاكيد مىافزايد : سايه اى كه نه برودت دارد ، و نه هيچ فايده « ( * ( لا بارِدٍ وَلا كَرِيمٍ ) * ) .
سايبان گاه انسان را از آفتاب حفظ مىكند ، و گاه از باد و باران و يا منافع ديگرى در بردارد ، ولى پيدا است اين سايبان هيچ يك از اين فوائد را ندارد .
تعبير « كريم » از ماده « كرامت » به معنى مفيد فايده است ، و لذا در ميان عرب معمول است كه وقتى مىخواهند شخص يا چيزى را غير مفيد معرفى كنند مىگويند : « لا كرامة فيه » ، مسلم است سايه اى كه از دود سياه و خفه كننده است جز شر و زيان چيزى از آن انتظار نمىرود « لا كرامه » .
گرچه كيفرهاى دوزخيان انواع و اقسام مختلف و وحشتناكى دارد ولى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٢٩