و درختان است اين تعبير بيانگر نهايت خرمى آن دو بهشت است .
باز در اينجا اضافه مىكند : « كداميك از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد » ؟ ( * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * ) .
در آيه بعد به توصيف ديگرى پرداخته ، مىگويد : « در آنها دو چشمه در حال فوران است » ( هِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ ) .
« نضاختان » از ماده « نضخ » به معنى فوران آب مىباشد .
دگر بار از جن و انس به صورت يك استفهام انكارى مىپرسد : « كدامين نعمت از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد » ؟ ! ( * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * ) .
آيه بعد در باره ميوههاى اين دو بهشت چنين مىگويد : « در آنها ميوههاى فراوان و درخت خرما و انار است » ( * ( فِيهِما فاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) * ) .
بدون شك « فاكهة » مفهوم گسترده اى دارد و همه انواع ميوه را شامل مىشود ، ولى اهميت خرما و انار سبب شده كه بالخصوص از آن دو نام برده شود ، و اينكه بعضى از مفسران پنداشتهاند كه اين دو ميوه در مفهوم « فاكهة » داخل نيست اشتباه است ، زيرا علماى لغت آن را انكار كردهاند ، و اصولا عطف « خاص » بر « عام » در مواردى كه امتيازى موجود باشد كاملا معمول است ، چنان كه در آيه 98 سوره بقره مىخوانيم : مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّه وَمَلائِكَتِه وَرُسُلِه وَجِبْرِيلَ وَمِيكالَ فَإِنَّ اللَّه عَدُوٌّ لِلْكافِرِينَ : « كسى كه دشمن خدا و ملائكه و فرستادگان او و جبرئيل باشد ( كافر است و ) خداوند دشمن كافران مىباشد » .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 177
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٧