68 - در آنها ميوههاى فراوان و درخت نخل و انار است .
69 - پس كدامين نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد ؟
تفسير : دو بهشت ديگر با اوصاف شگفتآورش
در ادامه بحث گذشته كه پيرامون دو بهشت خائفان با ويژگيهاى و الا سخن مىگفت در اين آيات از دو بهشت سخن مىگويد كه در مرحله پائينترى و طبعا براى افرادى است كه در سطح پائينترى از ايمان و خوف از پروردگار قرار دارند ، و به تعبير ديگر هدف بيان وجود سلسله مراتب به تناسب ايمان و عمل صالح است .
نخست مىفرمايد : « و پائينتر از آنها دو بهشت ديگر است » ( * ( وَمِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ) * ) .
براى اين جمله دو تفسير ذكر كردهاند نخست همان كه در بالا گفتيم تفسير ديگر اينكه : تعبير « من دونهما » يعنى غير از آن دو بهشت ، دو بهشت ديگر براى همان مؤمنان است كه به عنوان تنوع در ميان اين باغهاى بهشتى در گردشند ، چرا كه طبع آدمى تنوع طلب است و از آن لذت مىبرد .
ولى با توجه به لحن اين آيات ، و همچنين رواياتى كه در تفسير آن وارد شده تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد .
در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام ص مىخوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود :
جنتان من فضة ، آنيتهما و ما فيهما ، جنتان من ذهب آنيتهما و ما فيهما :
« دو بهشت كه بناى آنها و هر چه در آنها است از نقره است ، و دو بهشت است كه بناى آنها و هر چه در آنها است از طلا است » ( تعبير به طلا و نقره ممكن است اشاره به تفاوت ارزش مواهب آنها باشد ) ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ذيل آيات مورد بحث .