پيداست كه اينها هر كدام مصداق روشنى از اين مفهوم گسترده است كه هر گونه نيكى را در عقيده و گفتار و عمل شامل مىشود .
در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم كه فرمود :
آية فى كتاب اللَّه مسجلة ، قلت و ما هى ؟ قال قول اللَّه عز و جل : « * ( هَلْ جَزاءُ الإِحْسانِ إِلَّا الإِحْسانُ ) * » جرت فى الكافر و المؤمن ، و البر و الفاجر ، و من صنع اليه معروف فعليه ان يكافئ به و ليس المكافاة ان تصنع كما صنع حتى تربى ، فان صنعت كما صنع كان له الفضل بالابتداء ! :
« آيه اى در قرآن است كه عموميت و شمول كامل دارد .
راوى مىگويد : عرض كردم كدام آيه است ؟ فرمود : اين سخن خداوند متعال كه مىفرمايد : * ( هَلْ جَزاءُ الإِحْسانِ إِلَّا الإِحْسانُ ) * : كه در باره كافر و مؤمن نيكوكار و بدكار جارى مىشود ( كه پاسخ نيكى را بايد به نيكى داد ) و هر كس به او نيكى شود بايد جبران كند ، و راه جبران اين نيست كه به اندازه او نيكى كنى ، بلكه بايد بيش از آن باشد ، زيرا اگر همانند آن باشد نيكى او برتر است ، چرا كه او آغازگر بوده « ! ( 1 ) .
بنا بر اين پاداش الهى در قيامت نيز بيش از عمل انسان در دنيا خواهد بود ، طبق همان استدلالى كه امام در حديث فوق فرموده است .
« راغب » در « مفردات » مىگويد : « احسان » چيزى برتر از عدالت است ، زيرا عدالت اين است كه انسان آنچه بر عهده او است بدهد ، و آنچه متعلق به او است بگيرد ، ولى احسان اين است كه بيش از آنچه وظيفه او است انجام دهد ، و كمتر از آنچه حق او است بگيرد .
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ( طبق نقل نور الثقلين جلد 5 صفحه 199 و تفسير مجمع البيان جلد 9 صفحه 208 ) .