استعمال در هر دو معنى نيز بى مانع است .
اين احتمال نيز وجود دارد كه درختان بهشتى به گونه اى هستند كه در يك درخت شاخههاى مختلفى است و بر هر شاخه نوعى از ميوهها .
و به دنبال اين نعمت باز همان سؤال تكرار مىشود كه « كدامين نعمت از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد » ؟ ! ( * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * ) از آنجا كه يك باغ سرسبز و خرم و پر طراوت ، علاوه بر درختان ، بايد چشمههاى آب جارى داشته باشد در آيه بعد مىافزايد : « در آن دو بهشت دو چشمه به طور مداوم جريان دارد » ( * ( فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ ) * ) .
باز در برابر اين نعمت همان سؤال مطرح مىشود : « كدامين نعمت از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنيد » ( * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ ) * ) .
گرچه در آيه فوق سخنى از چگونگى اين دو چشمه به ميان نيامده ، تنها تعبيرى از آن به عنوان « نكره » ديده مىشود كه در اين گونه موارد دليل بر عظمت و اهميت است ، ولى بعضى از مفسران اين دو چشمه را به چشمههاى « سلسبيل » و « تسنيم » كه به ترتيب در آيههاى « 18 دهر » ، و « 27 مطففين » آمده تفسير كردهاند و گاه گفته شده يكى از اين دو چشمه چشمه « شراب طهور » و چشمه دوم چشمه « عسل مصفى » است كه هر دو در آيه 15 سوره محمد آمده است .
و اگر ما « جنتان » را در آيات گذشته به معنى بهشت معنوى و مادى تفسير كنيم طبعا اين دو چشمه نيز يكى معنوى ( همچون چشمه معرفت ) و ديگرى چشمه مادى ( همچون چشمههاى آب زلال يا شير و عسل و شراب طهور است ) ولى
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 164
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٤