بعضى ديگر تنها مساله آفرينش و مرگ انسانها را عنوان نموده ، و گفتهاند :
خداوند در هر روز سه لشكر دارد : لشكرى از اصلاب پدران به ارحام مادران منتقل مىشوند ، و لشكرى از رحم مادران به عالم دنيا گام مىنهند ، و لشكرى از اين دنيا روانه قبر مىشوند .
ولى همانگونه كه گفتيم آيه مفهوم گسترده اى دارد كه هر گونه آفرينش تازه و خلقت جديد و دگرگونى و تحول را در اين جهان در بر مىگيرد .
در روايتى از امير مؤمنان على ع مىخوانيم : كه در يكى از خطبه هايش فرمود :
الحمد للَّه الذى لا يموت و لا تنقضى عجائبه لانه * ( كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ ) * من احداث بديع لم يكن :
« حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه هرگز نمىميرد ، و شگفتيهاى خلقتش پايان نمىگيرد ، چرا كه هر روز در شان و كارى است ، و موضوع تازه اى مىآفريند كه هرگز نبوده ( 1 ) .
و در حديث ديگرى از رسول خدا ص مىخوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود :
من شانه ان يغفر ذنبا ، و يفرج كربا و يرفع قوما ، و يضع آخرين :
« از كارهاى او اين است كه گناهى را مىبخشد ، و ناراحتى و رنجى را بر طرف مىسازد ، گروهى را بالا مىبرد ، و گروه ديگرى را پائين مىآورد » ( 2 ) .
اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه « يوم » در اينجا به معنى روز در مقابل شب نيست ، بلكه هم دورانهاى طولانى را شامل مىشود ، و هم ساعات و لحظات را ، و مفهومش اين است كه خداوند متعال هر زمان در شان و كارى است .
بعضى نيز شان نزولى براى آيه ذكر كردهاند كه اين آيه رد بر گفتار
هامش
( 1 ) « اصول كافى » مطابق نقل تفسير « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 193 .
( 2 ) « مجمع البيان » ذيل آيات مورد بحث - اين حديث در « روح المعانى » از « صحيح بخارى » نيز نقل شده است .