آنها را به خونسردى و تسلط بر نفس دعوت كرد ، و آتش خشمشان را فرو نشاند ، تا آنجا كه براى حفظ اهداف بزرگ خود حاضر شدند جمله « بسم اللَّه الرحمن الرحيم » كه رمز اسلام در شروع كارها بود ، بردارند ، و بجاى آن « بسمك اللهم » كه از يادگارهاى دوران گذشته عرب بود در آغاز صلحنامه حديبيه بنگارند ، و حتى لقب « رسول اللَّه » را از كنار نام گرامى « محمد » ص حذف كنند .
و حاضر شدند كه بر خلاف عشق و علاقه سوزانى كه به زيارت خانه خدا و مراسم عمره داشتند از همان « حديبيه » به سوى مدينه باز گردند ، و شترهاى خود را بر خلاف سنت حج و عمره در همانجا قربانى كنند ، و بدون انجام مناسك از احرام به درآيند .
آرى حاضر شدند دندان بر جگر بگذارند و در برابر همه اين ناملايمات صبر و شكيبايى به خرج دهند ، در صورتى كه اگر « حميت جاهليت » بر آنها حاكم بود هر يك از اينها كافى بود كه آتش جنگ را در آن سرزمين شعله ور سازد .
آرى فرهنگ جاهليت دعوت به « حميت » و « تعصب » و « خشم جاهلى » مىكند ، ولى فرهنگ اسلام به « سكينه » و « آرامش » و « تسلط بر نفس » .
سپس مىافزايد : « خداوند آنها را به كلمه تقوى ملزم ساخت ، و آنها از هر كس سزاوارتر و شايسته تر و اهل و محل آن بودند » ( * ( وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى وَكانُوا أَحَقَّ بِها وَأَهْلَها ) * ) .
« كلمه » در اينجا به معنى « روح » است ، يعنى خداوند روح تقوا را بر دلهاى آنها افكند ، و ملازم و همراهشان ساخت . چنان كه در آيه 171 سوره نساء در باره عيسى ع مىخوانيم : إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّه وَكَلِمَتُه أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْه : « مسيح فقط فرستاده خدا و كلمه او است ، و روحى است از ناحيه او كه به مريم القا فرمود » .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 97
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٩٧