بعضى اشاره به فتح « مكه » و غنائم « حنين » مىدانند ، و بعضى به فتوحات و غنائمى كه بعد از پيغمبر ص نصيب امت اسلامى شد ( مانند فتح ايران و روم و مصر ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه اشاره به همه آنها باشد ( 1 ) .
تعبير به « * ( لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْها ) * » اشاره به اين است كه مسلمانان قبل از آن هرگز احتمال چنين فتوحات و غنائمى را نمىدادند ولى به بركت اسلام و امدادهاى الهى اين نيرو و توان براى آنها پيدا شد .
بعضى از اين جمله چنين استنباط كردهاند كه قبلا در ميان مسلمانان بحثى در باره اين فتوحات بوده است ، اما خود را از انجام آن ناتوان مىديدند ، مخصوصا در حديثى كه در داستان جنگ احزاب آمده مىخوانيم : آن روز كه پيامبر ص بشارت فتح ايران و روم و يمن را به مسلمانان داد منافقان آن را به باد سخريه گرفتند .
جمله * ( قَدْ أَحاطَ اللَّه بِها ) * ( خداوند آن را احاطه فرموده ) اشاره به احاطه قدرت پروردگار بر اين غنائم يا فتوحات است ، و بعضى آن را اشاره به احاطه علمى او دانستهاند اما معنى اول با جملههاى ديگر آيه سازگارتر است ، البته جمع ميان هر دو نيز مانعى ندارد .
و بالآخره آخرين جمله آيه يعنى « * ( وَكانَ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيراً ) * » در حقيقت به منزله بيان علت است براى جمله قبل اشاره به اينكه با قدرت خداوند بر همه چيز اين گونه فتوحات براى مسلمانان عجيب نيست .
و به هر حال ، آيه از اخبار غيبى و پيشگوييهاى قرآن مجيد در باره حوادث آينده است ، اين پيروزيها در مدت كوتاهى به وقوع پيوست و عظمت اين
هامش
( 1 ) « اخرى » صفت براى « مغانم » است كه محذوف مىباشد ، و در تقدير « مغانم اخرى » است كه منصوب است به خاطر عطف بر « مغانم كثيرة » .