را مشاهده مىكنيم كه در باره اهل مكه سخن مىگويد ، همانند شرحى است براى آنچه در آيه مورد بحث آمده ، و با روش قرآن كه روش اجمال و تفصيل است سازگار مىباشد .
مهم اين است كه طبق روايات مشهور ، تمام سوره فتح بعد از ماجراى حديبيه ، و در مسير بازگشت پيامبر ص از مكه به مدينه نازل گرديده است .
سپس در ادامه همين آيه به دو نعمت بزرگ ديگر از مواهب الهى اشاره كرده ، مىفرمايد : « هدف اين بود كه اين وقايع نشانه اى ( بر حقانيت دعوت تو ) براى مؤمنان باشد ، و خداوند شما را به راه مستقيمى هدايت كند » ( * ( وَلِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَهْدِيَكُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً ) * ) گرچه بعضى از مفسران ضمير « لتكون » را تنها اشاره به « غنائم موعود » دانستهاند ، و بعضى ديگر به نگهدارى دشمنان از هجوم بر مسلمانان ، ولى مناسب اين است كه اين ضمير به تمام حوادث « حديبيه » و ماجراهاى بعد از آن بر گردد ، چرا كه هر يك آيتى از آيات خدا ، و دليلى بر صدق پيامبر ص ، و وسيله اى براى هدايت مردم به صراط مستقيم بود ، و قسمتى از آن جنبه پيشگويى و خبر غيبى داشت ، و بعضى با اسباب و شرائط عادى سازگار نبود ، و در مجموع معجزه روشنى از معجزات پيامبر ص محسوب مىشد .
در آيه بعد بشارت بيشترى به مسلمانان داده ، مىگويد : « خداوند به شما غنائم و فتوحات ديگرى وعده داده است كه هرگز توانايى بر آن نداشته و نداريد ولى خداوند قدرتش بر آن احاطه دارد ، و او بر هر چيز توانا است » ( * ( وَأُخْرى لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْها قَدْ أَحاطَ اللَّه بِها وَكانَ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيراً ) * ) .
در اينكه اين وعده اشاره به كدام غنيمت و كدام پيروزيها است ؟ در ميان مفسران گفتگو است .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 81
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨١