تنها جهاد نيست كه مشروط به قدرت و توانايى است ، تمام تكاليف الهى يك سلسله شرائط عمومى دارد كه از جمله آنها « توانايى و قدرت » است ، و در آيات قرآن كرارا به اين معنى اشاره شده است ، در آيه 286 سوره بقره به صورت يك اصل كلى مىخوانيم : لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها : « خداوند هيچكس را جز به مقدار طاقتش تكليف نمىكند .
اين شرط هم با ادله نقلى ثابت شده ، و هم با دليل عقل .
ولى البته اين گروه گرچه از شركت در ميدان جهاد معافند اما آنها نيز بايد به مقدار توان خود براى تقويت قواى اسلام و پيشبرد اهداف الهى آن بكوشند ، چنان كه در آيه 91 سوره توبه مىخوانيم : لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَلا عَلَى الْمَرْضى وَلا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّه وَرَسُولِه :
« بر ضعيفان و بيماران و آنها كه وسيله اى براى انفاق ( در راه جهاد ) ندارند گناهى نيست ( كه در ميدان حاضر نشوند ) به شرط اينكه براى خدا و رسولش خير خواهى كنند » .
يعنى اگر آنها قادر نيستند با دست كارى انجام دهند از آنچه در توان دارند با زبان مضايقه ننمايند ، و اين تعبير جالبى است كه نشان مىدهد هر كس آنچه را در توان دارد بايد فروگذار نكند ، و به تعبير ديگر اگر نمىتوانند در جبهه شركت كنند لا اقل « پشت جبهه » را محكم نگهدارند .
و شايد جمله اخير آيه مورد بحث نيز اشاره به همين معنى باشد كه مىفرمايد :
« هر كس اطاعت خدا و رسولش را كند او را در باغهايى از بهشت وارد مىسازد كه نهرها از زير درختانش جارى است ، و آن كس كه سرپيچى كند او را به عذاب اليم گرفتار خواهد كرد » ! ( * ( وَمَنْ يُطِعِ اللَّه وَرَسُولَه يُدْخِلْه جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْه عَذاباً أَلِيماً ) * ) .
اين احتمال نيز وجود دارد كه در مواقعى كه استثنايى به حكمى مىخورد
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 63
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٣