بود كه ( شايد نمىتوانست براى سجده كردن خم شود ) كفى از خاك برداشت و پيشانى را بر آن گذاشت و اين گونه سجده كرد ! اين تعجب ندارد كه حتى بتپرستان به سجده افتاده باشند چرا كه لحن گيراى اين سوره از يك سو ، محتواى هيجانانگيز آن از سوى ديگر ، و تهديدهاى وحشتناك نسبت به مشركان از سوى سوم ، و خارج شدن اين آيات مبارك از دهان پيغمبر گرامى اسلام ص در نخستين مرحله نزول وحى از سوى چهارم ، آن چنان گيرا و مؤثر و پر نفوذ بود كه هر دلى را بى اختيار تحت تاثير خود قرار داد ، و حجابهاى عناد و لجاج و تعصب و خودخواهى را هر چند موقت كنار زد ، و نور توحيد را در قلوب پرتوافكن كرد .
اگر خود ما نيز اين سوره را با دقت و تامل ، و با حضور قلب و توجه تلاوت كنيم ، و خود را در برابر پيامبر گرامى اسلام ص و در جو نزول آيات بينگاريم ، مىبينيم قطع نظر از عقائد خاص اسلامى چاره اى جز اين نداريم كه وقتى به آخرين آيه برسيم به سجده بيفتيم و در پيشگاه حق سر تعظيم فرود آريم .
اين نخستين بار نيست كه قرآن در قلوب منكران نيز اثر مىگذارد و آنها را بى اختيار مجذوب خود مىكند چنان كه در داستان وليد بن مغيره آمده است كه وقتى آيات سوره فصلت را شنيد هنگامى كه پيامبر ص اين آيه را تلاوت فرمود : فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صاعِقَةً مِثْلَ صاعِقَةِ عادٍ وَثَمُودَ از جا برخاست لرزيد و مو بر تنش راست شد ، به خانه آمد به گونه اى كه مشركان پنداشتند او كاملا مجذوب آئين محمد ص شده است .
بنا بر اين هيچ نيازى نيست كه بگوئيم چون بعضى از شياطين جن يا انسانهاى شيطان صفت به هنگام تلاوت أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى . . . كه سخن از بتهاى معروف عرب مىگويد زبان به توصيف اين بتها گشودند و جمله « تلك
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 577
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧٧