سپس براى توضيح بيشتر مىافزايد : « آيا خبر ندارد كه در اين كتب آسمانى آمده است براى انسان بهره اى جز سعى و كوشش او نيست » ؟ ! ( * ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) * ) ( 1 ) .
« سعى » در اصل به معنى راه رفتن سريع است كه به مرحله دويدن نرسيده ، ولى غالبا به معنى تلاش و كوشش به كار مىرود ، چرا كه به هنگام تلاش و كوشش در كارها انسان حركات سريعى انجام مىدهد ، خواه كار خير باشد يا شر .
جالب اينكه نمىفرمايد : بهره انسان كارى است كه انجام داده ، بلكه مىفرمايد تلاشى است كه از او حاصل شده است ، اشاره به اينكه مهم تلاش و كوشش است هر چند انسان احيانا به مقصد و مقصودش نرسد كه اگر نيتش خير باشد خدا پاداش خير به او مىدهد ، چرا كه او خريدار نيتها و اراده هاست ، نه فقط كارهاى انجام شده ! « و آيا خبر ندارد كه سعى و كوشش او به زودى ديده مىشود » ؟ ! ( * ( وَأَنَّ سَعْيَه سَوْفَ يُرى ) * ) .
نه تنها نتيجههاى اين سعى و تلاش ، چه در مسير خير باشد يا شر ، بلكه خود اعمال او ، در آن روز در برابرش آشكار مىشود ، همانگونه كه در جاى ديگر مىفرمايد : يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً : « روزى كه هر كس اعمال نيكى را كه انجام داده حاضر مىبيند » ( آل عمران - 30 ) .
و نيز در باره مشاهده اعمال نيك و بد در قيامت در سوره زلزال آيه 7 و 8
هامش
( 1 ) « ما » در « ما سعى » مصدريه است .