كه در پاسخ سؤال از تفسير آيه مورد بحث فرمود :
اللمام العبد الذى يلم بالذنب بعد الذنب ليس من سليقته ، اى من طبيعته :
« انجام دهنده لمم بنده اى است كه گاه گناه از او سر مىزند ولى طبيعت او نيست » ( 1 ) .
در دنباله آيه براى تاكيد عدالت پروردگار ، در مساله پاداش و كيفر از علم بى پايان او كه همه بندگان و اعمالشان را فرا مىگيرد سخن مىگويد ، و مىفرمايد : « او نسبت به شما از همه آگاهتر است ، از آن هنگام كه شما را از زمين آفريد ، و در آن موقع كه به صورت جنينهايى در شكم مادرانتان بوديد » ( * ( هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ ) * ) ( 2 ) .
آفرينش انسان از زمين يا به اعتبار خلقت نخستين او از طريق حضرت آدم است كه از خاك آفريده شده ، و يا به اعتبار اين است كه تمام مواد تشكيل دهنده وجود انسان از زمين گرفته شده ، كه از طريق تغذيه در تركيببندى نطفه ، و سپس در مراحل پرورش جنين مؤثر است ، و در هر حال هدف اين است كه خداوند از همان زمان كه ذرات وجود شما در لابلاى خاكهاى زمين بود و از آن روز كه نطفه ناچيزى در رحم مادر در درون پردههاى ظلمانى رحم بوديد از تمام جزئيات وجود شما آگاه بوده است ، با اين حال چگونه ممكن است از اعمال شما بى خبر باشد ؟ ! اين تعبير ضمنا مقدمه اى است براى سخن بعد كه مىفرمايد : « پس خودستايى نكنيد ، و از پاك بودن خود سخن مگوييد ، چرا كه او پرهيزگاران را از همه بهتر مىشناسد » ( * ( فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى ) * ) .
نه نيازى به معرفى شما دارد ، و نه شرح اعمال نيكتان ، او هم از اعمال شما آگاه است ، و هم از ميزان خلوص نيتتان ، و حتى شما را از خودتان بهتر
هامش
( 1 ) « كافى » جلد 2 باب لمم صفحه 321 .
( 2 ) « اجنة » جمع « جنين » به معنى فرزندى است كه در شكم مادر است .