خود چنين فكر مىكرديد كه اين سفر ، سفر پايانى عمر پيامبر ص و مؤمنان است و بايد از آن كناره گيرى كرد .
آرى « اين پندار غلط و اين وسوسههاى شيطانى در دل شما زينت يافته بود » ( * ( وَزُيِّنَ ذلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ ) * ) .
« و گمان بد كرديد » ( * ( وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ ) * ) .
چرا كه فكر مىكرديد خداوند پيامبرش را به اين سفر فرستاده ، و آنها را به چنگال دشمنان سپرده و از آنها حمايت نخواهد كرد ! « و سرانجام به هلاكت رسيديد » ! ( * ( وَكُنْتُمْ قَوْماً بُوراً ) * ) .
چه هلاكت از اين بدتر كه از شركت در اين سفر تاريخى ، و بيعت رضوان و افتخارات ديگر محروم شديد ، و به دنبال آن رسوايى بزرگ بود ، و در آينده عذاب دردناك آخرت است . آرى شما دلهاى مرده اى داشتيد كه گرفتار چنين سرنوشتى شديد .
از آنجا كه اين افراد ضعيف الايمان يا منافق مردمى ترسو ، و راحت طلب ، و طبعا از جنگ و هر گونه درگيرى گريزانند ، تحليلى كه در باره حوادث مىكنند هيچگونه با واقعيت تطبيق ، نمىكند با اين حال هميشه در نظرشان بسيار جالب است .
و به اين ترتيب ترس و عافيتطلبى و فرار از زير بار مسئوليتها سوء ظنها را در نظرشان واقعيتها جلوه مىدهد ، و نسبت به همه چيز بدبين هستند حتى به پيامبر خدا و حتى نسبت به خدا ! در « نهج البلاغه » در فرمان « مالك اشتر » مىخوانيم :
ان البخل و الجبن و الحرص غرائز شتى يجمعها سوء الظن باللَّه :
« بخل و ترس و حرص ، صفات نكوهيده مختلفى است كه همه آنها در سوء ظن به خدا جمع است » ( 1 ) .
هامش
( 1 ) « نهج البلاغه » نامه 53 .