« من به سدرة المنتهى رسيدم و ديدم در سايه هر برگى از آن امتى قرار گرفتهاند » ! ( 1 ) .
اين تعبيرات نشان مىدهد كه هرگز منظور درختى شبيه آنچه در زمين مىبينيم نبوده ، بلكه اشاره به سايبان عظيمى است در جوار قرب رحمت حق كه فرشتگان بر برگهاى آن تسبيح مىكنند و امتهايى از نيكان و پاكان در سايه آن قرار دارند .
« جنة الماوى » به معنى بهشتى است كه محل سكونت است ( 2 ) و در اينكه اين كدام بهشت است ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، بعضى آن را همان بهشت جاويدان ( جنة الخلد ) مىدانند كه در انتظار تمام اهل ايمان و پرهيزگاران است ، و محل آن را در آسمان مىدانند ، و آيه 19 سوره سجده را شاهد بر آن مىدانند : فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوى نُزُلًا بِما كانُوا يَعْمَلُونَ « براى مؤمنان صالح العمل باغهاى بهشت است كه در آن ساكن مىشوند ، و اين وسيله پذيرايى از آنهاست در مقابل اعمالى كه انجام مىدادند » چرا كه اين آيه به قرينه آيه بعد از آن مسلما از بهشت جاويدان سخن مىگويد .
ولى از آنجا كه در جاى ديگر مىخوانيم وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَرْضُ : « براى رفتن به سوى مغفرت پروردگار و بهشتى كه وسعت آن آسمانها و زمين است بر يكديگر پيشى گيريد » ( آل عمران - 133 ) بعضى اين معنى را بعيد شمردهاند ، زيرا ظاهر آيات مورد بحث نشان مىدهد كه « جنة الماوى » در آسمان است و غير از بهشت جاويدان است كه
هامش
( 1 ) نور الثقلين جلد 5 صفحه 155 .
( 2 ) « ماوى » در اصل به معنى محل انضمام است ، و از آنجا كه سكونت افراد در يك مكان سبب انضمام آنها به يكديگر است اين واژه به محل سكونت اطلاق شده است .