فكر مىكنند برتر قرار ده ، و آنچه را آنها نمىدانند بر من ببخش « ! اما اگر اين سوء ظن در مورد مردم باشد ممنوع است ، مگر در مواقعى كه فساد بر جامعه غلبه كند كه در آنجا خوشباورى درست نيست . ( شرح اين مطلب به خواست خدا در ذيل آيه 12 سوره حجرات خواهد آمد ) .
و اما « سوء ظن » نسبت به خداوند يعنى نسبت به وعدههاى او ، نسبت به رحمت و كرم بى پايان او ، بسيار زشت و زننده است ، و نشانه ضعف ايمان و گاه نشانه عدم ايمان است .
قرآن كرارا از سوء ظن افراد بى ايمان ، و يا ضعيف الايمان ، مخصوصا به هنگام بروز حوادث سخت اجتماعى و طوفانهاى آزمايش ياد مىكند ، كه چگونه مؤمنان در اين مواقع با حسن ظن تمام ، و اطمينان به لطف پروردگار ثابت قدم مىمانند اما افراد ضعيف و ناتوان زبان به شكايت مىگشايند ، همانطور كه در داستان فتح « حديبيه » نيز منافقان و همفكران آنها گمان بد بردند و گفتند : محمد ص و يارانش به اين سفر مىروند و باز نمىگردند ، گويى وعدههاى الهى را به فراموشى سپردند ، و يا نسبت به آن بد بين بودند .
مخصوصا نمونه روشنى از آن در ميدان جنگ احزاب هنگامى كه مسلمانان سخت تحت فشار قرار گرفتند ظاهر شد ، و خداوند گمانهاى سوء گروهى را سخت نكوهش كرد : إِذْ جاؤُكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زاغَتِ الأَبْصارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّه الظُّنُونَا هُنالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزالًا شَدِيداً : « بخاطر بياوريد زمانى را كه آنها ( لشكر احزاب ) از سمت بالا و پائين شهر شما وارد شدند ( و مدينه را محاصره كردند ) و زمانى را كه چشمها از شدت وحشت خيره شده ، و جانها به لب رسيده بود ، و گمانهاى بدى به خدا ميبرديد ، در آنجا مؤمنان آزمايش شدند و تكان سختى خوردند » ( احزاب آيه 10 - 11 ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 37
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٧